AKP ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦–គណៈកម្មាធិការសម្របសម្រួលអន្តរជាតិសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍនិងការលើកតម្លៃប្រាសាទព្រះវិហារ (ICC-ព្រះវិហារ) នាថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ បានរៀបចំកិច្ចប្រជុំបច្ចេកទេសលើកទី១១ នៅខេត្តសៀមរាប ក្រោមអធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ លោកជំទាវបណ្ឌិតសភាចារ្យ ភឿង សកុណា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ និងជាប្រធានគណៈប្រតិភូរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា រួមជាមួយ លោកស្រី LI Qiaozhi អនុប្រធាននាយកដ្ឋានកិច្ចការបរទេសនៃរដ្ឋបាលបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាតិចិន សហប្រធានចិន និង លោក Vijay Shankar PRASAD លេខាទី២ នៃស្ថានទូតឥណ្ឌា សហប្រធានឥណ្ឌា។ 

សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន ស្តីពី លទ្ធផលកិច្ចប្រជុំបច្ចេកទេសលើកទី១១ នៃគណៈកម្មាធិការសម្របសម្រួលអន្តរជាតិ សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍនិងការលើកតម្លៃប្រាសាទព្រះវិហារ (ICC-ព្រះវិហារ) បានឱ្យដឹងថា កិច្ចប្រជុំនេះក៏មានការចូលរួមពីតំណាងរដ្ឋសមាជិកចំនួន៥ប្រទេស រួមមានប្រទេសបែលហ្ស៊ិក បារាំង ជប៉ុន ថៃ និងសហរដ្ឋអាមេរិក អ្នកជំនាញការអាដហុក ប្រធានលេខាធិការដ្ឋាន ស្ថាប័នជាតិនិងអន្តរជាតិ ដែលមានអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា អាជ្ញាធរជាតិកំបូរប្រាសាទ មជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពកំចាត់មីនកម្ពុជា អ្នកស្រាវជ្រាវជាតិនិងអន្តរជាតិចូលរួមដោយផ្ទាល់ និងតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ សរុបប្រមាណ១៥០រូប ដើម្បីតាមដាន និងត្រួតពិនិត្យការងារអភិរក្ស និងអភិវឌ្ឍន៍រមណីយដ្ឋានប្រាសាទព្រះវិហារ និងប្រាសាទកោះកេរ ដែលអនុវត្តដោយអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ និងដៃគូអន្តរជាតិ។ 

នាពេលព្រឹក បន្ទាប់ពីសុន្ទរកថាបើកកិច្ចប្រជុំដោយសហប្រធានចិន និងឥណ្ឌា ឯកឧត្តមអគ្គនាយកអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ បានរាយការណ៍ជូនអង្គប្រជុំអំពីរបាយការណ៍លទ្ធផលនៃបេសកកម្មផ្តល់យោបល់របស់អ្នកជំនាញការអន្តរជាតិនៃគណៈកម្មាធិការបេតិកភណ្ឌពិភពលោក និងអ្នកជំនាញស្តីពីបេតិកភណ្ឌនិងប្រាសាទ របស់អង្គការយូណេស្កូ ដែលបានចុះពិនិត្យវាយតម្លៃការខូចខាតប្រាសាទព្រះវិហារបេតិកភណ្ឌពិភពលោកកាលពីថ្ងៃទី១-៦ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ បណ្តាលពីរដោះស្រែកប្រដាប់អាវុធកាលពីថ្ងៃទី២៤-២៨ ខែកក្កដា និងថ្ងៃទី៧-២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥កន្លងទៅ ដែលបង្កការខូចខាតប្រាសាទព្រះវិហារចំនួន៤៦២កន្លែង រួមជាមួយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្តនានានៅបរិវេណលើភ្នំប្រាសាទព្រះវិហារ និងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សហគមន៍ប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់បេតិកភណ្ឌ។ បច្ចុប្បន្ន របាយការណ៍នេះត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈ នៅលើគេហទំព័រផ្លូវការរបស់គណៈកម្មាធិការបេតិកភណ្ឌពិភពលោក៖ https://whc.unesco.org/en/list/1224/documents/#។ 

អង្គប្រជុំបានពិនិត្យមើលរបាយការណ៍អភិវឌ្ឍនិងស្រាវជ្រាវនៅរមណីយដ្ឋានប្រាសាទកោះកេរ ដែលបានអនុវត្តដោយអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ និងដៃគូជាតិនិងអន្តរជាតិ រួមមាន៖ បានបញ្ចប់ការជួសជុលតួប្រាសាទក្រហមនិងខ្លោងទ្វារខាងត្បូងក្រោមការគាំទ្រមូលនិធិ ALIPH បន្តការសិក្សាស្រាវជ្រាវគ្រឹះប្រាសាទបល្ល័ង្កជ្រុង សិក្សារៀបចំផែនការអភិរក្សខ្លោងទ្វារខាងលិចប្រាសាទក្រចាប់ គម្រោងអភិរក្សប្រាសាទប្រាំ លទ្ធផលការសិក្សាអំពីការរស់នៅរបស់មនុស្សនៅកោះកេរដោយ វិទ្យាស្ថាន Max Planck នៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ និងលទ្ធផលសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីសំណង់និងការបង្កើនផលតាមរយៈកំណាយបុរាណវិទ្យាដោយសាកលវិទ្យាល័យ Yale សហរដ្ឋអាមេរិក។

នាពេលរសៀល កិច្ចប្រជុំបានផ្តោតលើលទ្ធផលនៃការអនុវត្តវិធានការសង្គ្រោះបន្ទាន់ប្រាសាទព្រះវិហារស្របតាមអនុសាសន៍របាយការណ៍វាយតម្លៃរបស់យូណេស្កូ និងលទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំពេញអង្គលើកទី១១ នៃអាយស៊ីស៊ី-ព្រះវិហារ កាលពីខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦កន្លងទៅ អនុវត្តដោយអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារសហការជាមួយដៃគូអន្តរជាតិ ក្រោមការគាំទ្រមូលនិធិរបស់អង្គការយូណេស្កូ មូលនិធិ ALIPH ក្រសួងវប្បធម៌បារាំង និងរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដោយក្នុងនោះ មជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពកំចាត់មីនកម្ពុជា (CMAC) បានបោះសម្អាតយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះលើផ្ទៃដីប្រមាណ៧០ហិកតា ដោយរកឃើញគ្រាប់បែក២៥កន្លែង គ្រាប់បែកចង្កោម៣០គ្រាប់ គ្រាប់កាំភ្លើងធំចំនួន២៤៧គ្រាប់ និងយុទ្ធភណ្ឌចំនួន៤។ អាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារបានប្រមូលបំណែកថ្មប្រាសាទដែលបានធ្លាក់បាក់ចំនួន៤៤,៥០០ដុំ ចុះបញ្ជីនិងរក្សាទុក ទល់ទ្ររចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ចំនួន២៣ទីតាំង ការដំឡើងឧបករណ៍តាមដានបម្រែបម្រួលប្រាសាទចំនួន៤០កន្លែង សាងសង់ដំបូលគ្របប្រាសាទចំនួន៤កន្លែង និងស្តារប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកបុរាណប្រវែងជិត៥០ម៉ែត្រ។
ក្រៅពីលទ្ធផលខាងលើ អង្គប្រជុំក៏បានពិនិត្យឃើញមានកិច្ចការបន្ទាន់ត្រូវអនុវត្តបន្តទៀតដើម្បីសង្គ្រោះប្រាសាទព្រះវិហារ រួមមាន៖ រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទចំនួន២៤កន្លែងទៀតត្រូវទល់ទ្របន្ទាន់ ការសាងសង់រោងដើម្បីរក្សាទុកបំណែកថ្មជៀសវាងការខូចខាតនិងបាត់បង់ ការរៀបចំប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកបន្ថែមទៀតដើម្បីបញ្ចៀសផលប៉ះពាល់ប្រាសាទ។

 ជាមួយគ្នានេះ អង្គប្រជុំក៏បានបន្តសម្តែងក្តីបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងចំពោះស្ថានភាពខូចខាតប្រាសាទព្រះវិហារយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្តាលមកពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ដោយស្ថានភាពនេះបានរំលោភធ្ងន់ធ្ងរលើសារសំខាន់នៃការធានាសន្តិសុខ និងសុវត្ថិភាព ទាំងសម្រាប់ក្រុមការងារកម្ពុជា និងក្រុមការងារអន្តរជាតិ ដែលកំពុងបំពេញការងារនៅតំបន់ប្រាសាទ ដើម្បីអភិរក្សនិងការពារបេតិកភណ្ឌនេះ ជាការថែរក្សាតម្លៃលេចធ្លោជាសកលរបស់ប្រាសាទព្រះវិហារ។

នៅក្នុងបរិបទនេះ លោកជំទាវរដ្ឋមន្ត្រី បានធ្វើការគូសបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់លាស់ថា តំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកប្រាសាទព្រះវិហារ ត្រូវតែបន្តបម្រើមុខងារផ្នែកវប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌសុទ្ធសាធ ហើយតំបន់នេះមិនត្រូវបាន និងមិនធ្លាប់ត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់គោលបំណងយោធាឡើយ។ លោកជំទាវរដ្ឋមន្ត្រី ក៏បានគូសបញ្ជាក់អំពីសេចក្តីសម្រេចរបស់គណៈកម្មាធិការបេតិកភណ្ឌពិភពលោក Decision 48 COM 7 នៅទីក្រុងប៉ារីស សាធារណរដ្ឋបារាំង កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលបានសម្តែងការសោកស្តាយយ៉ាងជ្រាលជ្រៅបំផុតចំពោះការបាត់បង់ជីវិតមនុស្ស ព្រមទាំងក្តីបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការធ្លាក់ចុះនៃស្ថានភាពមនុស្សធម៌ និងការខូចខាតដល់សម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ដែលបណ្តាលមកពីជម្លោះនានា (រួមទាំងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងភាពចលាចលស៊ីវិល) និងគ្រោះមហន្តរាយពាក់ព័ន្ធនឹងអាកាសធាតុ ដែលកំពុងកើតឡើងទាំងភាពញឹកញាប់ និងកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ។ ក្នុងន័យនេះ លោកជំទាវរដ្ឋមន្ត្រីបានសម្តែងក្តីសង្ឃឹមថា គណៈកម្មាធិការខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោកភាគី (JBC) នឹងបន្តការងាររបស់ខ្លួនឡើងវិញ ដើម្បីបញ្ចប់ការបោះបង្គោលព្រំដែនដោយសន្តិវិធី ស្របតាមអនុសញ្ញានិងសន្ធិសញ្ញាដែលបានឯកភាពដោយប្រទេសទាំងពីរ ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ សំដៅធានាបាននូវសន្តិភាពសម្រាប់បេតិកភណ្ឌ និងប្រជាជននៃប្រជាជាតិទាំងពីរ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកជំទាវក៏បានអំពាវនាវឲ្យប្រជាជនកម្ពុជាកៀរគរសរុបប្រមាណ ២០ ០០០នាក់ ដោយសារការបន្តការកាប់ និងរ៉ាប់រងដោយយោធាថៃ អាចត្រឡប់ទៅកាន់ភូមិឋានរបស់ពួកគេវិញ។

អង្គប្រជុំបានស្វាគមន៍ចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីស្តារសុវត្ថិភាពសម្រាប់កិច្ចការអភិរក្សប្រាសាទព្រះវិហារ និងការលើកកម្ពស់សមត្ថភាពរបស់មន្ត្រីជំនាញអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ ដែលជាសសរស្ដម្ភនៃរចនាសម្ព័ន្ធនេះ។ លោកជំទាវរដ្ឋមន្ត្រី បានប្រគល់វិញ្ញាបនបត្រជូនដល់មន្ត្រីជំនាញអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ ដែលបានចូលរួមការបណ្តុះបណ្តាលចងក្រងឯកសារ 3D ក្រោមគម្រោងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជំនួយបច្ចេកទេសរបស់អង្គការយូណេស្កូ។

ជាមួយគ្នានេះ អង្គប្រជុំបានស្នើសុំភាគីថៃផ្តល់ព័ត៌មានអំពីទិសដៅនៃការបាញ់ប្រហារ និងទិន្នន័យពាក់ព័ន្ធទាំងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាស និងការបាញ់ប្រហារពីដី ដើម្បីជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យក្នុងការវាយតម្លៃខូចខាត និងអភិរក្សជួសជុលនាពេលខាងមុខ ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពនៅតំបន់ប្រាសាទ និងតំបន់ជុំវិញ។ បន្ថែមពីលើនេះ អង្គប្រជុំក៏បានផ្តល់អនុសាសន៍ដល់អាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ ក្នុងការកំណត់និងរៀបចំអាទិភាពតំបន់សម្រាប់ការបោះសម្អាត សំណល់ជាតិផ្ទុះពីការបាញ់៖ ទម្លាក់គ្រាប់បែក និងគ្រាប់បែកចង្កោម (Cluster Munitions)។

អង្គប្រជុំបានកោតសរសើរចំពោះអ្នកជំនាញការជាតិ អន្តរជាតិ អាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលបានចាត់វិធានការជាបន្ទាន់ដើម្បីសង្គ្រោះប្រាសាទពីការដួលរលំបន្ថែមទៀត ហើយថ្លែងអំណរគុណដល់អង្គការយូណេស្កូ មូលនិធិ ALIPH និងក្រសួងវប្បធម៌បារាំង ដែលបានផ្តល់ថវិកាសង្គ្រោះបន្ទាន់ ស្ថានទូតអាមេរិកដែលបានផ្តល់ជំនួយគាំទ្រកម្ពុជា អាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ ដែលអនុវត្តដោយមូលនិធិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក (WMF) សហការជាមួយអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា។ អង្គប្រជុំក៏បានអំពាវនាវដល់ប្រទេសសមាជិកអាយស៊ីស៊ី-ព្រះវិហារ ស្ថាប័នជាតិនិងអន្តរជាតិ បន្តគាំទ្រទាំងបច្ចេកទេស និងថវិកាដើម្បីស្តារនិងស្តារឡើងវិញ សំដៅរក្សានិងលើកតម្លៃលេចធ្លោជាសកល យូរអង្វែង និងបូរណភាពរបស់ប្រាសាទព្រះវិហារសម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ៕

ដោយ៖ គង់ សិរីរ័ត្ន