AKP ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី០៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ -- ឯកឧត្តម ស៊ិន គង់ ទីប្រឹក្សាក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង បានបង្ហោះ អត្ថបទមួយ ឈ្មោះថា ជ្រុងមួយនៃគំនិត ការស្រាវជ្រាវអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអំពីសមាធិ តាមរយៈបណ្ដាញទំនាក់ទំនងសង្គមហ្វេសប៊ុក ផ្ទាល់ខ្លួន កាលពីថ្ងៃទី០៤ខែមករា បានលើកឡើងថា កាលវិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាវិភាគទៅលើបរិបទសាសនា (Religion) ជាញឹកញាប់លទ្ធផលបង្ហាញពីចំណុចអវិជ្ជមានរបស់សាសនា ប៉ុន្តែនៅពេលដែលវិទ្យាសាស្ត្រសម័យទំនើបបានធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវជាបន្តបន្ទាប់ទៅលើវិធីសាស្ត្រនៃការអប់រំចិត្តរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៤ នោះ លទ្ធផលបែរជាវិជ្ជមានសម្រាប់ព្រះពុទ្ធសាសនាទៅវិញ។ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវបែបវិទ្យាសាស្ត្រមួយបានបង្ហាញថា ពុទ្ធសាសនិកជនដែលចម្រើនសមាធិទៀងទាត់ មានសេចក្តីសុខជាងអ្នកដទៃ។ នេះទំនងជាការចំអកឡកឡឺយយ៉ាងពីរោះចំពោះអ្នកដែលទទួលពត៌មានខុសជាច្រើន ដែលគិតថា ព្រះពុទ្ធសាសនាបង្រៀនថាសេចក្តីទុក្ខ គឺជាផ្នែកមួយក្នុងជីវិតនោះ ហើយអ្នកប្រតិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនាជាជនអសកម្ម តែឥឡូវនេះត្រូវបានប្រាប់ដោយវិទ្យាសាស្ត្រថា ការពិត ពុទ្ធសាសនិកជន គឺជាអ្នកដែលមានសេចក្តីសុខជាងគេបំផុត។
តើរឿងនេះអាចកើតឡើងយ៉ាងដូចម្តេចទៅ?

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជាច្រើនបានសម្គាល់ពីទីតាំងរបស់ខួរក្បាល ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងភាពវិជ្ជមានរបស់ចិត្ត។ ការសិក្សាដោយលោក បណ្ឌិត រីឆាត ដាវីតសុន (Richard Davidson) នៃសាកលវិទ្យាល័យ វិស្កុនសិន (University of Wisconsin) បានបង្ហាញថាអ្នកសមាធិតាមមាគ៌ាព្រះពុទ្ធសាសនាអាចធ្វើឱ្យទីតាំងខួរក្បាលសកម្មឡើង មិនត្រឹមតែក្នុងអំឡុងពេលនៃការសមាធិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែនៅពេលក្រោយៗទៀតដែរ។ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវមួយដោយឡែកផ្សេងទៀត ដោយពួកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជាច្រើននៅសាកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វញ៉ា (University of California) បានអះអាងថាការចម្រើនសមាធិធ្វើឱ្យបុគ្គលម្នាក់ៗ អាចគ្រប់គ្រងភាពភ័យខ្លាចនិងសេចក្តីក្រោធបានយ៉ាងល្អប្រសើរ។ នេះគឺជាមូលដ្ឋាននៃការសិក្សាស្រាវជ្រាវដ៏ទូលំទូលាយផ្សេងទៀត ទៅលើការរម្ងាប់អារម្មណ៍ ដោយចិត្តវិទូជនជាតិអាមេរិកមួយរូប ដែលល្បីល្បាយលំដាប់ពិភពលោក គឺលោក Dr. Daniel Goleman ដែលលោកគឺជាអ្នកប្រតិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនាដោយផ្ទាល់។

សមាធិ ឬការអប់រំចិត្ត គឺជាផ្នែកដ៏សំខាន់មួយ ក្នុងការប្រតិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា។ វាមិនមែនត្រឹមតែជាការរម្ងាប់ចិត្តឱ្យស្ងប់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាជាការរលាស់ខ្លួនឱ្យមានសេរីភាព ចេញផុតពីទាសភាពនៃសេចក្តីលោភលន់ សេចក្តីក្រោធ និងសេចក្តីវង្វេង (លោភៈ ទោសៈ និងមោហៈ)។ សភាវធម៌ទាំងនេះ គឺជាប្រភពនៃសេចក្តីទុក្ខ ដូច្នេះលោភៈ ទោសៈ និងមោហៈតែងនាំមកនូវសេចក្តីទុក្ខជាច្រើនជំពូកក្នុងជីវិតជានិច្ច។ ទោះបីជាព្រះពុទ្ធឱវាទចាប់ផ្តើមដោយសេចក្តីទុក្ខក៏ពិតមែន (អរិយសច្ចៈទីមួយ) ប៉ុន្តែវាបញ្ចប់ទៅវិញ ដោយការរួចផុតពីសេចក្តីទុក្ខ ដែលមានឈ្មោះថា ព្រះនិព្វាន (អរិយសច្ចៈទីបី)។ ព្រោះហេតុនោះហើយ ព្រះពុទ្ធសាសនានឹងជួយឱ្យរួចចាកទុក្ខទាំងពួង ហើយសម្រេចបាននូវបរមសុខក្រៃលែង។
បច្ចេកទេសនៃការធ្វើសមាធិ ត្រូវបានចែកចេញជាពីរធំៗគឺ
១- សមថកម្មដ្ឋាន គឺការអប់រំបន្ទំចិត្តឱ្យស្ងប់រំងាប់ចាកអកុសលចិត្តផ្សេងៗ មានវិធីសាស្ត្រអនុវត្ត រហូតដល់៤០យ៉ាង ហើយវិធីសាស្ត្រដ៏ល្អសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នារៀនប្រតិបត្តិគឺការផ្សាយមេត្តាចិត្ត ព្រោះវាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយហិង្សាចេញពីក្នុងចិត្តមនុស្សម្នាក់ៗបាន។
២- វិបស្សនាកម្មដ្ឋាន គឺការអប់រំចិត្តឱ្យថ្លាស្អាត ដើម្បីអភិវឌ្ឍបញ្ញាញាណឱ្យចាស់ទុំ អាចទទួលស្គាល់ការពិតនៃជីវិតរបស់យើងម្នាក់៕

ដោយ៖គង់ សិរីរ័ត្ន