AKP ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី ១៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦--ក្នុងកម្មវិធីទិវាជាតិអំណាន ១១ មីនា ឆ្នាំ២០២៦ (ពីថ្ងៃទី ១១ ដល់ ១៥ ខែមីនា) នៅវិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា  ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ ហង់ជួន ណារ៉ុន ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា បានអញ្ជើញធ្វើបាឋកថាស្ដីពី «ប្រវត្តិភាសាខ្មែរ» ដែលជាប្រធានបទដ៏ទាក់ទាញបំផុតមួយសម្រាប់សាធារណជន ជាពិសេសយុវជនជំនាន់ក្រោយ។ ឯកឧត្តមបានលើកឡើងថា ការយល់ដឹងពីឫសគល់នៃភាសាជាតិ មិនត្រឹមតែជាការសិក្សាផ្នែកអក្សរសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាការស្វែងយល់ពីអត្តសញ្ញាណ និងអរិយធម៌ដ៏រុងរឿងរបស់ដូនតាខ្មែរដែលបានបន្សល់ទុកជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។

 
ឯកឧត្តមរដ្ឋមន្រ្តីបានលើកឡើងថា យោងតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវយ៉ាងស៊ីជម្រៅពីសំណាក់អ្នកភាសាវិទ្យា ភាសាខ្មែរត្រូវបានបែងចែកជា ៣ ដំណាក់កាលធំៗ ស្របតាមបរិបទសង្គម និងនយោបាយ៖
១. សម័យភាសាខ្មែរបុរាណ (ខ្មែរចាស់)៖ ចាប់ពីសតវត្សទី៦ ដល់ទី១៤។ ដំណាក់កាលនេះបែងចែកជាពីរផ្នែក គឺ «ខ្មែរមុនសម័យអង្គរ» (សតវត្សទី៦-៨) និង «ខ្មែរសម័យអង្គរ» (សតវត្សទី៩-១៤) ដែលជាយុគសម័យមហានគរដ៏រុងរឿង។

២. សម័យភាសាខ្មែរកណ្ដាល៖ ចាប់ពីសតវត្សទី១៥ ដល់ទី១៨។ នេះជាសម័យកាលអន្តរកាល ដែលគេឃើញមានភស្តុតាងចារិកយ៉ាងច្បាស់នៅតាមសិលាចារឹកនានាក្នុងប្រាសាទអង្គរវត្ត។
៣. សម័យភាសាខ្មែរទំនើប៖ ចាប់ពីសតវត្សទី១៨ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ដែលជាភាសាយើងប្រើប្រាស់ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ និងក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំសព្វថ្ងៃ។

ឯកឧត្តមបានរំលេចពីតម្លៃដ៏មហាសាលនៃ «សិលាចារឹក» ថាប្រសិនបើបុព្វបុរសខ្មែរមិនបានចារអក្សរលើផ្ទាំងថ្ម ឬជញ្ជាំងប្រាសាទទេ នោះប្រវត្តិសាស្ត្រ និងភាសាខ្មែរប្រហែលជាត្រូវរលាយបាត់បង់តាមពេលវេលា។ ឯកឧត្តមបន្តថា ចំណុចពិសេសបំផុតនៃប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ គឺការសាងសង់ប្រាសាទថ្ម ដោយបុព្វបុរសយើងមិនត្រឹមតែសង់ប្រាសាទដើម្បីសាសនានោះទេ ប៉ុន្តែលោកបានចារអក្សរនៅលើជញ្ជាំង និងខ្លោងទ្វារប្រាសាទ ដែលយើងហៅថា «សិលាចារឹក»។ ប្រសិនបើគ្មានការចារលើថ្មទាំងនេះទេ យើងប្រហែលជាមិនអាចដឹងពីប្រវត្តិភាសាខ្មែរដ៏រុងរឿងរបស់ខ្លួនបានឡើយ។

កូនខ្មែរគ្រប់រូប ជាពិសេសយុវជន គួរស្វែងយល់ឱ្យបានជ្រួតជ្រាប ដើម្បីដឹងថា តើភាសារបស់យើងមានប្រភពមកពីណា ហើយមានភស្តុតាងអ្វីខ្លះដែលបង្ហាញពីការវិវត្តរបស់វា។
ជាមួយគ្នានេះផងដែរ ឯកឧត្តមរដ្ឋមន្រ្តីបានអំពាវនាវ និងក្រើនរំលឹកដល់កូនខ្មែរគ្រប់រូបឱ្យបន្តថែរក្សា និងអភិវឌ្ឍភាសាខ្មែរឱ្យកាន់តែរឹងមាំ ដើម្បីជាគ្រឹះនៃឯកភាពជាតិ និងការរីកចម្រើនទៅថ្ងៃអនាគត៕

ដោយ៖ ទូច វលក័្ខណ