AKP ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី០៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ -- សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានប្រសាសន៍ថា យើងត្រូវខិតខំអប់រំប្រជាពលរដ្ឋអំពីគុណតម្លៃនៃសន្តិភាព ពីព្រោះថា នៅពេលដែលគ្មានសន្តិភាព យើងមិនអាចនិយាយដោយពិរោះនូវពាក្យថា «សិទ្ធិមនុស្ស លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និង ការអភិវឌ្ឍ» នោះឡើយ ។

ក្នុងបាឋកថាថ្លែងក្នុងសិក្ខាសាលា ស្តីពី “ទស្សនៈ និង បទពិសោធន៍នៃកិច្ចខិតខំកសាងសន្តិភាពនៅកម្ពុជា” ដែលរៀបចំដោយវិទ្យាស្ថានសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន និងអាស៊ីបូព៌ា នាព្រឹកថ្ងៃទី ០៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ នៅទីក្រុងហ្សាការតា សាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូណេស៊ី សម្ដេចតេជោ ហ៊ុន សែន បានគូសបញ្ជាក់ថា ពិតណាស់ថា បទពិសោធន៍បរិបទ ស្ថានភាពនយោបាយ និង ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសនីមួយៗ អាចខុសគ្នា ហើយពេលខ្លះបទពិសោធន៍របស់កម្ពុជា អាចនឹងលំបាកនឹងអនុវត្តន៍ ក្នុងបរិបទរបស់ប្រទេសផ្សេង ប៉ុន្តែ សម្ដេចជឿជាក់ថា គោលគំនិតរួមនៃ "នយោបាយ ឈ្នះ-ឈ្នះ" ពិតជាមានតម្លៃ ក្នុងការផ្តល់ធាតុចូលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ នៃការកសាងសន្តិភាព ដែល មានលក្ខណៈយូរអង្វែង និងមានបរិយាបន្ន។ សម្ដេចតេជោបានផ្តល់នូវសេចក្តីសង្ខេបខ្លីៗទាក់ទងនឹងមេរៀនសំខាន់ៗ ដែលស្រង់ចេញពីដំណើរការដឹកនាំកសាងសន្តិភាព និង ការផ្សះផ្សាកម្ពុជា មានជាអាទិ៍ ទី១. ភាពជាម្ចាស់លើជោគវាសនាប្រទេសជាតិ ។ ប្រទេសជាតិមួយត្រូវតែមានភាព ជាម្ចាស់ លើបញ្ហាជាតិរបស់ខ្លួន ។ នៅពេលដែលប្រជាជាតិមួយបាត់បង់ម្ចាស់ការលើជោគវាសនា របស់ប្រទេសខ្លួន, ពេលនោះហើយ ដែលប្រទេសជាតិត្រូវទទួលរងការបែកបាក់ និងគ្រោះមហន្តរាយ ។ ដូចគ្នាដែរ, ដំណើរការស្វែងរកសន្តិភាពក៏ត្រូវតែចាប់ផ្តើមចេញពីពលរដ្ឋម្ចាស់ប្រទេសហើយដំណោះស្រាយដែលយូរអង្វែង ក៏ទាមទារឱ្យមានការចូលរួមពីប្រជាជន និង កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធគ្រប់និន្នាការនយោបាយផងដែរ មុននឹងឈានទៅសម្រេចបាននូវឯកភាពជាតិ និង កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាតិតែមួយ។ សម្ដេចតេជោបន្ដថា ទោះបីជាកម្ពុជាទទួលបានការជ្រោមជ្រែងពីមិត្តបរទេស និង អង្គការសហប្រជាជាតិយ៉ាងណាក្តី, សន្តិភាពយូរអង្វែងមិនអាចកើតឡើងបានទេ ប្រសិនបើ ម្ចាស់ប្រទេសមិនខិតខំផ្តួចផ្តើម និងកសាងដោយខ្លួនឯង ហើយនេះ គឺជាអត្ថន័យពិតប្រាកដនៃ នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ ដែលផ្តួចផ្តើមឡើងដោយជនជាតិខ្មែរ និងចូលរួមអនុវត្ត និង ទទួលផល ដោយជនជាតិខ្មែរ។ ទី២. សហគមន៍អន្តរជាតិត្រូវតែរួមគ្នាការពារសន្តិភាព ដែលមានស្រាប់ជាជាងស្វែងរក ឬ កសាងសន្តិភាពដែលបាត់បង់ ។ សង្គ្រាម គឺពិតជាបញ្ហាងាយប៉ុន្តែ ដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម កម្ពុជា ត្រូវការរយៈពេលជិត ៣០ ឆ្នាំ ។ យើងទើបតែមានសន្តិភាពពេញលេញចំនួន ២៦ ឆ្នាំ ប៉ុណ្ណោះ, តែក៏ជាសន្តិភាពរយៈពេលវែងជាងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ៥០០ ឆ្នាំរបស់ខ្លួន ។ ប៉ុន្តែ ជាការគួរឱ្យសោកស្តាយដែលយើងបែរជាទទួលរងការរិះគន់ថា យើងនិយាយតែពីសន្តិភាព, បំភិតបំភ័យពី សង្គ្រាមទៅវិញ ហើយយុវជនយើងមួយចំនួនបានភ្លេចនូវគុណតម្លៃនៃសន្តិភាពជាបណ្តើរៗ ហើយខ្លះទៀត ថែមទាំងគិតចង់ទាមទារការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលតាមបែបមិនប្រជាធិបតេយ្យទោះបីជាត្រូវបង់ខាតសន្តិភាពក៏ដោយ។ និន្នាការបែបនេះ គឺជានិន្នាការដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុត ដែលសហគមន៍ អន្តរជាតិទាំងមូល ត្រូវចូលរួមបង្ការ, ថ្កោលទោស និងទប់ទល់នូវមនោគមវិជ្ជាជ្រុល និយមបែបនេះ ។ ទី៣. បើទោះជាសម្រេចបានសន្តិភាពក៏ដោយ ក៏សន្តិភាពមិនស្ថិតនៅគង់វង្សយូរអង្វែង ដែរប្រសិនបើគ្មានការបង្រួបបង្រួមជាតិ, ការផ្សះផ្សា, យុត្តិធម៌ និង ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងបរិយាប័ន្ន។ តាមរយៈបទពិសោធរបស់កម្ពុជា យើងត្រូវខិតខំរិះរកវិធីសាស្ត្រនានានៅ ក្នុងការធានាសន្តិភាពឱ្យបានយូរអង្វែង និង ចាក់ឫសរឹងមាំក្នុងសង្គមជាតិ តាមរយៈការផ្សះផ្សា និងបង្រួបបង្រួមជាតិ ។

ក្នុងឱកាសនោះ សម្ដេចតេជោ ក៏បានគូសរំលេចពីសារៈសំខាន់នៃការជំរុញ «វប្បធម៌សន្ទនា» នៅក្នុងវប្បធម៌នយោបាយរបស់កម្ពុជា ដោយសារតែប្រទេសយើងបានឆ្លងកាត់វដ្តនៃអំពើហិង្សាដ៏កាចសាហាវការផ្លាស់ប្តូររបបជាញឹកញាប់ដោយមធ្យោបាយមិនប្រជាធិបតេយ្យ, និងការសងសឹកឥតឈប់ឈរ ។ ទោះបីជានៅក្រោយពេលដែលកម្ពុជាបានទទួលសន្តិភាពពេញលេញនៅឆ្នាំ១៩៩៨, ក៏សម្ដេច នៅតែបន្តអនុវត្ត «វប្បធម៌សន្ទនា» ជាមួយគណបក្សនយោបាយផ្សេងៗ ដើម្បីបង្កើតភាពសុខដុម, ពង្រឹងឯកភាពជាតិ, និងបណ្តុះលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ។  សម្ដេចតេជោបានលើកឡើងបន្ថែមថា៖ «យើងទទួលស្គាល់ថា លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ គឺជារបបគ្រប់គ្រងដែលគោរពភាពចម្រុះ និង ផ្តល់នូវមធ្យោបាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពនៅ ក្នុងការដោះស្រាយ និងគ្រប់គ្រងការខ្វែងគំនិតនយោបាយ ដោយប្រើសន្លឹកឆ្នោតជាជាងគ្រាប់ កាំភ្លើង និង អំពើហិង្សា ឬ ការបះបោរ ។ បច្ចុប្បន្ននេះ កម្ពុជាពិតជាមានគណបក្សនយោបាយច្រើន ប៉ុន្តែ កម្ពុជាលែងមានក្រុម ប្រដាប់អាវុធច្រើនទៀតហើយ»។

សម្ដេចតេជោប្រធានព្រឹទ្ធសភាបានអះអាងថា អ្វីដែលសំខាន់នោះ គឺអំពើហិង្សាក្នុងពេលបោះឆ្នោតបានរលាយសាបសូន្យតែម្តងពីឆាកនយោបាយកម្ពុជា បន្ទាប់ពីជោគជ័យនៃ នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ»។ នេះជាតថភាពប្រវត្តិសាស្ត្រនៃនយោបាយកម្ពុជា ដែលបង្ហាញពីភាពចាស់ទុំខាងនយោបាយ និងការរីកចម្រើននៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា៕

ដោយ៖ ជឹម ណារី